A+ A-

Άρθρα

Στοματική υγεία και ογκολογικός ασθενής

Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται διαρκώς ο αριθμός των ογκολογικών ασθενών. Παράλληλα αναπτύσσονται διαρκώς περισσότερες και αποτελεσματικότερες μέθοδοι αντινεοπλασματικής αγωγής (χημειοθεραπείες-μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων-χειρουργικές θεραπείες ή συνδυασμός αυτών καθώς και νεότερες θεραπείες (ανοσοθεραπεία ή βιολογική θεραπεία-γονιδιακή θεραπεία κλινικές μελέτες).
Όλες αυτές οι θεραπείες αυξάνουν διαρκώς το προσδόκιμο ζωής, αλλά και τον αριθμό των ασθενών που επιβιώνουν τελικά του καρκίνου. Δυστυχώς καμμία θεραπεία δεν είναι χωρίς δευτερογενείς εκδηλώσεις και επιπλοκές, ποικίλης έκτασης και βαρύτητας, τόσο στη γενική υγεία όσο και ειδικότερα, στη στοματική υγεία. Οι επιπλοκές αυτές εμφανίζονται κατά τη διάρκεια ή μετά την αντινεοπλασματική θεραπεία και αφορούν στο βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας, στους περιοδοντικούς ιστούς και τους σιαλογόνους αδένες. Επιπροσθέτως η χειρουργική θεραπεία των νεοπλασμάτων της κεφαλής και του τραχήλου δημιουργεί πολλές φορές, αισθητικά και λειτουργικά προβλήματα.
Η συχνότητα εμφάνισης των επιπλοκών αυτών είναι περίπου 40% σε ασθενείς που παίρνουν χημειοθεραπεία 75-100% σ’ αυτούς που μεταμοσχεύονται με αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα και σχεδόν σε όλους τους ασθενείς που ακτινοβολούνται για καρκίνο κεφαλής και τραχήλου.
Σήμερα δίνεται όλο και μεγαλύτερη έμφαση στην αντιμετώπιση των στοματικών επιπλοκών, γιατί η καλή στοματική υγεία διευκολύνει τη θεραπεία του καρκίνου, βελτιώνει την ψυχολογική κατάσταση του ασθενή και την ποιότητα ζωής του.

Κοινές στοματικές επιπλοκές κατά τη χημειοθεραπεία και την ακτινοθεραπεία του καρκίνου.

  • Οξεία χημειοβλεννογονίτιδα ή ακτινοβλεννογονίτιδα . Περίπου το 10% των ασθενών που θα εμφανίσουν βαρειά βλεννογονίτιδα , θα διακόψουν την αντινεοπλασματική τους θεραπεία, θέτοντας σε κίνδυνο το θεραευτικό αποτέλεσμα και άρα τη ζωή τους.
  • Λοιμώξεις του βλεννογόνου του στόματος.
    • Μυκητιάσεις (συνήθως καντιντίαση) εμφανίζεται σε 35-50% των ασθενών. Αποτελεί εστία για συστηματική αιματολογική διασπορά και ανάπτυξη διηθητικής καντιντίασης η οποία μπορεί να ευθύνεται για το 30% των θανάτων μεταμοσχευμένων λευχαιμικών ασθενών.
    • Βακτηριακές λοιμώξεις. Εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας, κυρίως σε ασθενείς με οξεία λευχαιμία, λέμφωμα ή μεταστατικό καρκίνο.
    • Λοίμωξη από τον ιό του απλού έρπητα. Εμφανίζεται ως αναζωπύρωση προϋπάρχουσας λανθάνουσας λοίμωξης, συχνότερα σε ασθενείς υπό χημειοθεραπεία.
  • Μεταβολές στη γεύση. Συνήθως επανέρχονται μετά τη χημειοθεραπεία, αλλά μπορεί να παραμείνουν μόνιμα μετά την ακτινοθεραπεία.
  • Ξηροστομία, λόγω της προσβολής των σιαλογόνων αδένων. Επανέρχεται μετά τη διακοπή της χημειοθεραπείας, μπορεί όμως να παραμείνει μόνιμα μετά την ακτινοθεραπεία. Αντιμετωπίζεται τοπικά και συστηματικά.
  • Διαταραχές διατροφής. Συνήθως υπάρχει δυσκολία στη μάσηση και την κατάποση λόγω ναυτίας, πόνου στους βλεννογόνους του στόματος και ξηροστομίας.

Στοματικές επιπλοκές κατά τη χημειοθεραπεία

  • Θρομβοπενία-αιμοραγικές βλάβες , λόγω μείωσης του αριθμού των αιμοπεταλίων. Υπάρχει αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας των ούλων.
  • Νευριτοξικότητα. Εμφανίζεται ως καυσαλγία ή μιμείται τον πόνο οδοντικής ή περιοδοντικής βλάβης. Τα συμπτώματα υποχωρούν μετά το τέλος της θεραπείας, όχι όμως τελείως.

Στοματικές επιπλοκές κατά την ακτινοθεραπεία κεφαλής- τραχήλου.

  • Πολυτερηδονισμός των δοντιών, λόγω μεταβολής της ποσότητας, της ποιότητας και των φυσιολογικών λειτουργιών του σάλιου.
  • Υπερευαισθησία των δοντιών, λόγω απασβεστιώσεως της αδαμαντίνης και της μεταβολής του ΡΗ του σάλιου σε όξινο.
  • Νόσοι του περιοδοντίου. Παρατηρείται φλεγμονή των πειοδοντικών ιστών, ελαττωμένη αγγείωση μαλακών και σκληρών ιστών, αποφρακτική ενδαρτηρίτιδα μαλακών ιστών, ίνωση, πλημμελής επούλωση τραύματος.
  • Ίνωση-μυϊκός σπασμός και τρισμός των μασητήριων μυών, που προκαλούν λειτουργικά και αισθητικά προβλήματα.
  • Οστεοακτινονέκρωση. Είναι σοβαρή επιπλοκή που προκαλείται πιο συχνά στην κάτω γνάθο. Επίσης οστεονέκρωση εμφανίζεται μέχρι και στο 10% των ασθενών που παίρνουν διφωσφονικά για τη αντιμετώπιση των οστικών μεταστάσεων, σε καρκίνο προστάτη, μαστού ή πολλαπλό μυέλωμα και χρειάζονται ειδική οδοντιατρική αντιμετώπιση.

Σημαντικές επιπλοκές κατά τη μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων

  • Οξεία νόσος μοσχεύματος κατά ξενιστή. Εμφανίζεται στο 50-80% των αλλογενώς μεταμοσχευομένων, αμέσως μετά τη μεταμόσχευση.
  • 2) Χρόνια νόσος μοσχεύματος κατά ξενιστή. Εμφανίζεται έως και το 60% των αλλογενώς μεταμοσχευομένων,3-15 μήνες μετά τη μεταμόσχευση.
    Το στόμα προσβάλλεται σε ποσοστό 80-100% όσων εμφανίζουν την οξεία ή χρόνια νόσο(με πόνο, ξηροστομία, λειχηνοειδή αντίδραση, επιφανειακές βλεννώδεις κύστεις, επώδυνες ελκώσεις)
  • Αύξηση όγκου των ούλων, λόγω λήψης κυκλοσπορίνης. Εμφανίζεται στο 30% αυτών των ασθενών και αντιμετωπίζεται με χειρουργική περιοδοντίου, μετά από συννενόηση με τον ογκολόγο και εφ’ όσον το επιτρέψει η αιματολογική τους κατάσταση.

Στοματικές επιπλοκές από τη χειρουργική θεραπεία του καρκίνου κεφαλής και τραχήλου.

Είναι συνήθως λειτουργικές διαταραχές (αφορούν στην ομιλία, τη μάσηση, την κατάποση, την όσφρηση, την ακοή, την όραση τη λειτουργίας των σιαλογόνων αδένων) και αισθητικές διαταραχές.
Αντιμετωπίζεται με πλαστική χειρουργική ,γναθοπροσωπική προσθετική ή συνδυασμό αυτών.

    Επειδή:
  • Σχεδόν πάντα περιμένουμε επιπλοκές από το στόμα με τη μία ή την άλλη μορφή.
  • Η αποτελεσματικότητα των αντινεοπλασματικών θεραπειών αυξάνουν διαρκώς το προσδόκιμο ζωής αλλά και τον αριθμό των ασθενών που ξεπερνούν τον καρκίνο, επομένως πρέπει να τους εξασφαλιστεί ποιότικη ζώη.
  • Οι στοματικές επιπλοκές μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά τη συνέχιση και εξέλιξη της θεραπείας, άρα και την αποτελεσματικότητά της.
  • Μπορούν να προκαλέσουν έμμεσα θάνατο του ογκολογικού ασθενή (διηθητική καντιντίαση, διατροφική καχεξεία και σοβαρή απώλεια βάρους).

Ο ασθενής αυτός πρέπει να λαμβάνει πάντα τη δέουσα οδοντιατρική φροντίδα τόσο πριν, όσο και κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά την αντινεοπλασματική θεραπεία. Η πολυπλοκότητα και η σοβαρότητα των επιπλοκών αυτών απαιτεί εξειδικευμένη γνώση από την πλευρά του οδοντιάτρου και στενή συνεργασία του με τον υπεύθυνο ογκολόγο, έτσι ώστε η στοματική υγεία του πάσχοντος από καρκίνο να διατηρηθεί σε υψηλό επίπεδο καθ’ όλη τη διάρκεια της δύσκολης αυτής περιόδου, αλλά και μετά .
Η οδοντιατρική φροντίδα εξατομικεύεται κατά περίπτωση ανάλογα με το χρόνο παροχής της (πρίν, κατά τη διάρκεια ή μετά την αντινεοπλασματική θεραπεία), το είδος του οδοντιατρικού προβλήματος, την οξύτητά του, το προσδόκιμο ζώης του ασθενούς, το επείγον της κύριας θεραπείας, την αιματολογική και τη φυσική του κατάσταση και πάντα σε συνεργασία με τον υπεύθυνο ογκολόγο.

Φωτογραφικό υλικό

1. Οξεία χημειοβλεννογονίτιδα στο χείλος 7 χρόνου μετά από χημειοθεραπεία

2. Ψευδομεμβρανώδης καντιντίαση στα ούλα άνδρα 29 ετών, μετά τη χορήγηση χημειοθεραπείας για την αντιμετώπιση λεμφώματος

3. Ερπητική λοίμωξη στη γλώσσα άνδρα 46 ετών, για την αντιμετώπιση καρκίνου των ηθμοειδών κυψέλων

4. Αιμορραγία ούλων σε 12χρονο, μια εβδομάδα μετά τη χορήγηση χημειοθεραπείας

5. Οστεονέκρωση της κάτω γνάθου, σε πάσχοντα από πολλαπλό μυέλωμα που λαμβάνει διφωσφονικά

6. Λειχηνοειδής αντίδραση στο κάτω χείλος 13χρονου κοριτσιού, 8 μήνες μετά την αλλογενή μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων

7. Έντονες περιοδοντικές και οδοντικέ βλάβες που χρειάζονται θεραπεία πρίν από τη χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία

8. Αύξηση του όγκου των ούλων λόγω λήψης κυκλοσπορίνης, μετά από μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων

9. Έντονες καταστροφές στα δόντια 15χρονου, 6 χρόνια μετά τη λήψη χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας για τη θεραπεία καρκίνου του ρινοφάρρυγγα

10. Εκτεταμένες οδοντικές καταστροφές σε 17χρονο κορίτσι με όγκο στη παρεγκεφαλίδα, 8 χρόνια μετά την αντινεοπλασματική θεραπεία

11. Εικόνα μετά την οδοντιατρική παρέμβαση